Një vend është po aq demokratik sa i respekton dhe i mbron të drejtat e pakicave që jetojnë në të. Prandaj, respektimi i të drejtave të pakicave kombëtare është një prej kritereve më të rëndësishme politike për anëtarësim në Këshillin e Evropës dhe për integrimin në Bashkimin Evropian.
Sistemi shumëpartiak dhe zgjedhjet e lira janë kushte të domosdoshme, por nuk janë të mjaftueshme që një vend të jetë demokratik. Një kriter i rëndësishëm është gjithëpërfshirja në procese politike të pakicave kombëtare me tërë respektin dhe mbrojtjen që duhet ta gëzojnë nga shumica.
Kosova në kornizën e saj ligjore e kushtetuese siguron që pakicat kombëtare të jenë të përfaqësuara në institucione dhe të marrin pjesë aktivisht në jetën politike të vendit. Kushtetuta e Kosovës siguron që komunitetet pakicë të jenë jo vetëm të përfaqësuara në Kuvend e në kryesinë e tij, si dhe në Qeveri, Polici, gjyqësor e administratë publike, por edhe të pyeten për çështjen që i prekin interesat e tyre, duke ua siguruar të drejtën e vetos për një numër ligjesh në Kuvend. Për më tepër, Kushtetuta e Kosovës ka instaluar asimetrinë, përmes të cilës, serbët e Kosovës gëzojnë të drejta të veçanta në komunat ku e përbëjnë shumicën e popullsisë, duke i përfshirë edhe lidhjet e posaçme me shtetin e tyre amë, Serbinë.
Mirëpo ajo që shkruan në letër mund të dallojë shumë nga praktika që mund t’ua cenojë vullnetin politik dhe të drejtën e pakicave kombëtare në kuptimin e përfaqësimit të tyre. Më konkretisht, praktika që të martën dhe të enjten u aplikua në Kuvend është një manipulim procedural, i cili në esencë ka për qëllim cenimin e vullnetit të shumicës së deputetëve serbë lidhur me përfaqësuesin e tyre në kryesinë e Kuvendit dhe ky manipulim procedural, rrjedhimisht, i dëmton edhe demokracinë, reputacionin si dhe prospektin për anëtarësim e Kosovës në Këshillin e Evropës dhe në Bashkimin Evropian. Madje, e rrezikon Kosovën me sanksione të mëtejme ndërkombëtare, e ndoshta edhe me zgjerimin e tyre
Shumica e deputetëve serbë, nëntë syresh, janë nga Lista Serbe, të cilën personalisht e konsideroj një strukturë parapolitike të lidhur ngushtë me krimin e organizuar, me Qeverinë e Serbisë dhe me shërbimin sekret të këtij vendi. E kam thënë edhe më herët se marrëveshja e 2013-s, kur u përligj krijimi i Listës Serbe, ka qenë gabim trashanik për arsye se u dëmtuan përfaqësuesit organikë të serbëve të Kosovës, të cilët kishin arritur që ta rritnin pjesëmarrjen e serbëve në zgjedhje, pas shpalljes së pavarësisë më 2008, në favor të një strukture të dirigjuar në mënyrë të drejtpërdrejtë nga Beogradi.
Qëllimi i nënshkruesve të kësaj marrëveshjeje ishte që të integrohen në jetën politike të Kosovës edhe serbët e veriut, gjë që në vetvete përbën një qëllim të mirë, mirëpo krijimi i Listës Serbe nuk siguron as integrim e as pjesëmarrje kuptimplotë dhe afatgjatë të serbëve të Kosovës, por thjesht siguron një përligjje të ndërhyrjes së Beogradit në jetën politike të serbëve dhe përforcim të diktatit “nga lart” për sjelljen e tyre karshi Kosovës.
Kjo u pa edhe gjatë viteve të kaluara, kur nën diktatin e Beogradit, përfaqësuesit e Listës Serbe dhanë dorëheqje nga pushteti lokal në katër komunat e veriut me shumicë serbe, sikurse edhe policët dhe punonjësit e institucioneve të drejtësisë. Për më tepër, fakti që Millan Radojçiqi ka qenë nënkryetar dhe shef i njëmendtë i Listës Serbe në kohën kur ndodhi sulmi terrorist në Banjskë, e për këtë ekzistojnë edhe dëshmi nga përgjimet e bisedave Kusari-Simiq, kur ky i fundit vetë e pranon se për Listën Serbe pyetet Radojçiqi, e bën këtë listë të jetë jo e përshtatshme në pikëpamje të sigurisë, megjithëqë Beogradi e ndërroi udhëheqjen e saj me persona të tjerë.
Pavarësisht kësaj që u tha më lartë për Listën Serbe, ajo nuk mori vlerësim negativ nga institucionet e inteligjencës dhe të sundimit të ligjit, dhe si rrjedhojë edhe u certifikua për të marrë pjesë në zgjedhjet e fundit parlamentare. Prandaj, certifikimi i saj nga PZAP-ja ishte në përputhje me procedurat ligjore që e parashohin mënyrën e certifikimit të subjekteve politike dhe të kandidatëve të tyre.
Rezultati zgjedhor për komunitetin serb ishte i qartë: nëntë nga dhjetë mandatet e garantuara për komunitetin serb i fitoi Lista Serbe, kurse një mandat e fitoi Partia për Liri, Mbijetesë dhe Drejtësi, e udhëhequr nga Nenad Rashiq, të cilin personalisht e konsideroj si përfaqësues organik të komunitetit serb në Kosovë. Megjithëkëtë, vullneti politik i 90 për qind të votuesve serbë ishte që të përfaqësohen në Kuvendin e Kosovës nga Lista Serbe.
Ky fakt, sipas Rregullores së punës së Kuvend, ia jep të drejtën asaj që ta propozojë përfaqësuesin e vet në kryesi, sepse kjo rregullore, në nenin 6.1 të saj, thotë që “Kandidati për nënkryetar të Kuvendit nga radhët e komunitetit serb propozohet nga shumica e deputetëve të komunitetit serb”, kurse kandidati për nënkryetar të komuniteteve të tjera që nuk janë shumicë, propozohet nga “shumica e deputetëve të komuniteteve të tjera që nuk janë shumicë”.
Procedura e zgjedhjes së nënkryetarëve të Kuvendit parasheh që ata të zgjidhen në pako. Sipas nenit 67.3 të Kushtetutës, tre nënkryetarë të Kuvendit të propozuar nga tri partitë e para votohen në pako: “Tre (3) nënkryetarët të propozuar nga tri grupet më të mëdha parlamentare, zgjidhen me shumicën e votave të të gjithë deputetëve të Kuvendit”.
Kjo procedurë e zgjedhjes së nënkryetarëve që e përfaqësojnë LVV-në, PDK-në dhe LDK-në u respektua dhe që të tre nënkryetarët u zgjodhën në pako, me shumicë votash të të gjithë deputetëve. Neni 67.4 i Kushtetutës e parasheh po të njëjtën procedurë për zgjedhjen e nënkryetarëve të Kuvendit që përfaqësojnë komunitetin serb dhe komunitetet e tjera pakicë: “Dy (2) nënkryetarë përfaqësojnë komunitetet që nuk janë shumicë në Kuvend dhe ata zgjidhen me shumicën e votave të të gjithë deputetëve”.
Neni 12.4 i Rregullores së punës së Kuvendit e parasheh po ashtu votimin në pako të nënkryetarëve nga radhët e komunitetit serb dhe të komuniteteve të tjera joshumicë: “Kryetari i Kuvendit kërkon nga deputetët që mbajnë vende të garantuara për komunitetin serb, që të propozojnë një (1) kandidat për nënkryetar të Kuvendit, si dhe nga deputetët që mbajnë vende të garantuara për komunitetet e tjera, që nuk janë shumicë, të propozojnë një (1) kandidat për nënkryetar të Kuvendit, të cilët zgjidhen me shumicën e votave të të gjithë deputetëve të Kuvendit”.
Për ta ndarë procedurën, mungon fjala “secili prej tyre”. Në vend të kësaj, rregullorja thotë se ata, pra në shumës, zgjidhen me shumicë votash. Mirëpo, procedura që u aplikua për zgjedhjen e nënkryetarëve nga radhët e grupeve më të mëdha parlamentare (LVV, PDK, LDK) – procedurë e votimit në pako – nuk u aplikua për zgjedhjen e nënkryetarëve nga komunitetet që mbajnë mandate të garantuara. Pra, pati interpretim të ndryshëm të dispozitave kushtetuese dhe të rregullores së punës së Kuvendit për zgjedhjen e tre nënkryetarëve të shumicës dhe dy nënkryetarëve të komuniteteve joshumicë.
Kryetari i Kuvendit, me kërkesë të deputetit Elbert Krasniqi, përdori standard të dyfishtë, duke e ndarë procedurën për zgjedhjen e nënkryetarëve që i përfaqësojnë serbët dhe të tjerët, me qëllimin e qartë që përfaqësuesi i Listës Serbe të mos zgjidhet nënkryetar i Kuvendit. U krijua një farsë procedurale, në të cilën shumicës së deputetëve serbë iu mohua e drejta ta zgjedhin përfaqësuesin e tyre në kryesinë e Kuvendit.
Për më tepër, të enjten kryetari i Kuvendit ftoi në mënyrë të hapur deputetët që të votojnë Nenad Rashiqin, duke qenë se “ai ka më shumë gjasa të zgjidhet nënkryetar”, pasi që i mori 55-56 vota, përkundër përfaqësuesve të Listës Serbe të cilët nuk morën asnjë votë. Pra, kandidatët e Listës Serbe nuk votonin as për veten. Ata thjeshtë e refuzuan procedurën e shortit që u imponua nga Kryetari i Kuvendit. Me këtë deklaratë, kryeparlamentari dëshmoi se nuk është i aftë që funksionin e tij ta kryejë në mënyrë të pavarur dhe të paanshme, sepse, në disa raste, me deklaratat e tij shprehu anim të hapur për Rashiqin si nënkryetar Kuvendit nga radhët e komunitetit serb, gjë që ishte orientim nga partia, në radhët e së cilës ai bën pjesë.
Ishte evidente që ky manipulim procedural ishte i orkestruar nga LVV-ja, qoftë për ta vonuar konstituimin e Kuvendit e qoftë për të fituar poenë të lirë politik në prag të zgjedhjeve lokale, në emër të patriotizmit dhe duke i akuzuar partitë e tjera (lexo: PDK, LDK, AAK) që me mospjesëmarrje në këtë farsë kuazi-patriotike (LDK) apo me abstenim (PDK e AAK) e refuzuan këtë manipulim procedural.
Se si do të shkojnë më tutje punët me konstituimin mbetet të shihet. Mbase Lista Serbe do të arrijë t’i mbledhë nënshkrimet e nevojshme për ta dërguar çështjen e zgjedhjes së nënkryetarëve nga komunitetet joshumicë në Gjykatën Kushtetuese. Mirëpo mund të ndodhë që në ndërkohë të konsumohet 30-ditëshi i përcaktuar me aktgjykimin e fundit të Gjykatës Kushtetuese pa u konstituuar Kuvendi dhe të kemi një situatë krejtësisht të re, kur Kuvendi mbetet i pakonstituuar.
Atëherë lind pyetja, çka tutje? Si do të veprojë Gjykata Kushtetuese nëse Kuvendi nuk arrin të konstituohet brenda 30-ditëshit të përcaktuar?
Kjo me gjasë nuk ka rëndësi për LVV-në, e cila në narrativen e saj po luan në kartën e nacionalizmit, duke i akuzuar partitë tjera se janë në një mendje me Listën Serbe dhe se ajo është e vetmja parti që u qëndron besnike vlerave patriotike. Mirëpo kundërefekti i këtyre veprimeve – si moscertifikimi i Listës Serbe në KQZ dhe manipulimi procedural në Kuvend – vetëm sa i ndihmon Listës Serbe që, me kartën e viktimizimit si mbrojtëse e vetme e interesave të serbëve, të marrë edhe më shumë vota sesa në zgjedhjet e kaluara. Pra, kjo lojë do t’i kthehet Kosovës bumerang.
Kjo lojë politike e LVV-së bëhet me synimin që të shpallen zgjedhjet e jashtëzakonshme, duke shpresuar se karta nacionaliste do ta ndihmojë ta marrë shumicën e votave sikurse më 2021, ani se Lista Serbe do të rritet. Kjo LVV-së nuk i intereson edhe aq shumë. Shpallja e zgjedhjeve të jashtëzakonshme kalkulohet si rezultat i kësaj situate edhe për shkak se LVV-ja nuk i ka votat e mjaftueshme për ta formuar qeverinë. Mosformimi i qeverisë nga LVV-ja automatikisht e ka domethënien se partitë e tjera mund ta propozojnë mandatarin tjetër për qeveri, i cili do të kishte gjasa që të zgjidhet dhe të formojë një qeveri, pa LVV-në.
Po i kthehem fjalisë së parë se niveli i demokracisë në një vend matet me masën në të cilën ai vend i respekton dhe i mbron të drejtat e pakicave të tij. LVV-ja, me veprimet parlamentare e joparpamentare, po e shtyn Kosovën në një terren të rrezikshëm, ku do të cilësohet si shtet në të cilin pakicave u mohohen të drejtat elementare.
Pranimi i një premise të tillë nga bashkësia ndërkombëtare, gjë që doemos do të ndodhë nëse kjo farsë kuazi-patriotike e LVV-së vazhdon, e ka domethënien e ndërkombëtarizimit të narrativit të Beogradit se të drejtat e serbëve po shkelen dhe në rritjen e kërkesave politike që shkojnë përtej asaj (vetëmenaxhimit të serbëve) që e nënshkroi Kurti në Ohër më 2023. Një gjë është e sigurt, çmimin e këtij nacionalizmi shkurtpamës do ta paguajnë Kosova e qytetarët e saj./Koha
Komente
