Ditëve të fundit i dërguari i ri i Bashkimit Evropian për dialogun Kosovë-Serbi, Peter Sorensen, vizitoi Kosovën dhe Serbinë për të diskutuar me palët hapat e ardhshëm në kuadër të dialogut. Sorensen merr timonin e dialogut në një sfond ndjeshëm më të vështirë se paraardhësi i tij, Miroslav Lajçak. Mbaj mend, kur Lajçaku mori mandatin në vitin 2020 ekzistonte një dozë e madhe optimizmi për progres në kuadër të dialogut. Ai optimizëm nuk ishte krejtësisht i pabazuar. Me fillimin e vitit 2020 u duk sikur yjet më në fund po rreshtoheshin për të avancuar dialogun mes dy vendeve.
Në rrafshin e jashtëm zgjedhjet amerikane sapo kishin mbaruar dhe në Shtëpi të Bardhë po vinte politikani amerikan me njohje më të mirë të rajonit tonë. Përveç Bidenit në Zyrën Ovale, në krye të Departamentit të Shtetit erdhi Anthony Blinken - një diplomat serioz, i cili rrethoi veten me yjet e diplomacisë amerikane të llojit Ëendy Sherman, Victoria Nuland dhe Derek Chollet. E gjithë kjo u vulos me emërimin e ambasadorëve të respektueshëm amerikanë në Beograd dhe Prishtinë. Kësisoj ishte vështirë të kërkosh më shumë nga Ëashingtoni. E gjithë nomenklatura nga Zyra Ovale e deri tek ambasadat ishte një lloj “dream teami”, që ishte gati të avanconte dialogun. Nëse këto zonja dhe zotërinj nuk mund ta bënin, askush nuk mund ta bëjë.
Nga Evropa po ashtu frynte një erë e re optimizmi. Me mbarimin e zgjedhjeve evropiane, viti 2020 e gjeti Brukselin me institucionet e reja dhe plot vullnet për të shfrytëzuar momentumin e ri në marrëdhëniet transatlantike. Pas debaklit me administratën Trump, Evropa ishte absolutisht e përkushtuar në riparimin e aleancës atlantike me qëllim të avancimit të interesave të përbashkëta në botë. Rajoni i Ballkanit Perëndimor ishte kandidat evident. Kësisoj, BE-ja emëroi z. Miroslav Lajçak përfaqësues special të BE-së për dialogun Kosovë-Serbi, një diplomat i rangut global dhe me peshë të konsiderueshme politike brenda korridoreve të pushtetit evropian.
Shpresa ishte se Lajçaku, i cili vinte nga një vend jonjohës, do të mund të luante një rol unik në avancimin e dialogut dhe sigurimin e njohjes nga vendet e mbetura të BE-së. Optimizmi arriti nivelet e tilla saqë Borell dhe Lajçak konkluduan se marrëveshja në mes Kosovës dhe Serbisë “është çështje muajsh, jo vitesh”. Vëmendja evropiane për dialogun Kosovë-Serbi me kalimin e kohës arriti edhe në tavolinën e kancelarit Scholz, presidentit Macron dhe kryeministres Meloni. Pra edhe nga BE-ja, sikur nga SHBA-ja, dialogu gëzoi të gjithë vëmendjen e mundshme dhe u duk së paku në teori që edhe kjo pjesë e mozaikut më në fund po kompletohet për t’i dhënë impetusin e nevojshëm dialogut.
Rrethanat e favorshme për dialogun u kompletuan edhe nga faktorët e brendshëm. Në Kosovë zgjedhjet e vitit 2021 prodhuan qeveri me legjitimitet të jashtëzakonshëm politik. Shpresa ishte se tani Qeveria Kurti do të ketë legjitimitetin e nevojshëm që të shtyjë përpara dialogun. Në Serbi zgjedhjet e përgjithshme parlamentare të vitit 2020 çimentuan pushtetin e Vuçiqit. Kësisoj ngadalë të gjithë faktorët e jashtëm dhe të brendshëm u rreshtuan për të krijuar një zonë të Goldilokut, e cila do të lejonte më në fund progres në kuadër të dialogut.
Tani duke shikuar nga distanca e sotme kohore dhe emocionale, e kuptojmë sa naiv kemi qenë me optimizmin e asaj kohe. Por ky shkrim nuk ka të bëjë aq shumë me reflektimin mbi naivitetin tonë për të kaluarën, por me nënvizimin e vështirësive që na presin në të ardhmen. Apo për të qenë më i saktë me vështirësitë që e presin personin përgjegjës për avancimin e dialogut – z. Sorensen.
Sot në vitin 2025 asnjë nga parakushtet e nevojshme për avancimin e dialogut nuk ekzistojnë. Në kuptimin e jashtëm kemi një Ëashington, i cili është totalisht i painteresuar për rajonin tonë dhe që aleancën transatlantike e sheh si barë që duhet hequr, dhe jo si aset që duhet ruajtur. Në BE lufta në Ukrainë ka zhvendosur vëmendjen nga rajoni ynë, ndërsa ngritja e së djathtës ekstreme i ka bërë politikanët tradicionalë demokratë më të kujdesshëm ndaj avancimit të agjendës së zgjerimit. Në këtë mes, me kalimin e çdo dite, ka më pak dhe më pak kohë, vëmendje dhe energji në kancelaritë evropiane për temat sikur dialogu për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Ndërsa, në anën tjetër, në Kosovë dhe Serbi politikanët i kanë duart e mbushura me telashet e tyre të brendshme. Zhvillimet në Serbi kanë ngritur pikëpyetje për legjitimitetin e Vuçiqit, ndërsa në Kosovë rezultati zgjedhor ka ngushtuar hapësirën manovruese të Kurtit.
Kësisoj, krahasuar me vitin 2020, në vitin 2025 asnjë nga parakushtet e nevojshme për avancimin e dialogut nuk ekzistojnë. Tani shpresa e vetme ngelet Sorenseni. Dhe ndonëse thonë se shpresa nuk është strategji, Sorensesni ironikisht mund t’i gëzohet kësaj situate të vështirë, ku e gjen veten në vitin 2025. Në rast dështimi, faji nuk do të jetë i tij. Çdo gjë ishte kundër tij në vitin 2025. E në rast të një skenari të pamundshëm të suksesit, meritat do të jenë vetëm të tijat./Koha
Komente
