Një vajzë e re me sindromën Down dhe ëndrra e saj për t’u bërë infermiere janë në qendër të filmit “Intervista”, i cili ka mbyllur xhirimet vetëm pak kohë më parë në Kosovë. Filmi bën bashkë disa profesionistë të filmit nga Shqipëria, Kosova, Italia dhe SHBA, mes të cilëve vlen të përmendim skenaristin dhe regjisorin Andamion Murataj (Fitues i Ariut të Argjendtë në Berlinale) dhe drejtorin e fotografisë Gary Griffin (fitues i Çmimit Oscar). Një ndër të veçantat e këtij filmi është xhirimi i tij në shirit filmik.
“Filmi ‘Intervista’ është në fakt një film që ka qenë në zhvillim prej shumë kohësh. Fillesat e tij i pati gjatë pandemisë së COVID-it. Ndërsa punonim me një dokumentar për sindromën Down, ndodhi që u takova me një vajzë nga një qytet i vogël i Shqipërisë që donte të bëhej infermiere. Duke kërkuar njëçikë më tepër për karakterin zbulova që në Kosovë kishte shumë të rinj me sindromën Down të angazhuar në punë të ndryshme: ndihmës farmacistë, ndihmës mjekë, ndihmës dentistë dhe në zyra të ndryshme.”, - shprehet skenaristi dhe regjisori i filmit, Andamion Murataj.
Ai rrëfen se projekti në fillim u pranua në një workshop zhvillimi skenari të filmave të shkurtër, ndërsa ajo që e bëri interesante ishte propozimi nga ko-produksioni italian, që filmi të xhirohej në shirit filmik.
“Isha shumë i lumtur se më kujtonte dokumentarët e hershëm. Një nga profesorët e mi në Amerikë, Gary Griffin, në klasën e parë të filmit që kam bërë atje ne xhironim me shirit film e konkretisht në Super 16, sepse ka qenë medium i preferuar i dokumentarëve socialë, veçanërisht para se të dilte kinemaja digjitale, por dhe hapat e mia në film i kam bërë në shirit filmik. Kështu mendova që ishte kombinim i shkëlqyer, që këtë temë sociale të mprehtë ta xhiroja me shirit filmik.”,- thotë Murataj.
Por, infrastruktura e shiritit filmik, pothuajse inekzistente në Shqipëri, ashtu si në Kosovë dhe në të gjithë rajonin, e vështirësoi punën.
“Nuk ekziston fare infrastruktura: që nga blerja, te zhvillimi i filmit, te stafet. Pra, kishte shumë vështirësi organizimi i këtij projekti, xhirimi me shirit filmik. Kështu që nuk kisha ku të kthehesha përveç se te profesori im, Gary Griffin, profesori im i kinemasë, i cili është shumë i njohur në Amerikë për xhirimin e filmave me të rinj me probleme sociale. Ndër to, për t’u përmendur është filmi ‘Educating Peter’, i cili ka fituar çmimin Oscar.”,- tregon regjisori Murataj.
Drejtori i fotografisë, Gary Griffin sjell përvojën e tij në këtë film.
“Në atë kohë pati ndikim të madh në politikat për publikun. U shfaq në Zyrën Ovale të presidentit të atëhershëm dhe kjo është ajo çfarë synojmë të bëj kur punojmë në një film. Të kemi ndikim te njerrëzit, duke u siguruar që ajo që bëjmë lë gjurmë. Andamioni është një nga njerëzit më me imagjinatë që unë kam njohur. Mendoj se pjesërisht vjen nga aftësia e tij si piktor. Ai i sheh gjërat me nje ndjeshmëri të lartë dhe është në mënyrë konstante i angazhuar me imazhin vizual dhe mënyrën si krijohet, me lëvizjen dhe me formën. Ai ka një sens të mrekullueshëm të balancës, të mizanskenës, të lëvizjes të kompozimit. Ai e kupton mirë kuadrin dhe të punosh me të, veçanërisht në film është diçka fantastike sepse i kushtojmë një rëndësi të veçantë kuadrit, si të krijojmë një pikturë vizuale në lëvizje, pasi i përshtatet stilit të tij, mënyrës së tij të të krijuarit. Është vërtet kënaqësi të punosh me të.”,- shprehet ai.
Ndërsa Murataj vlerëson ndihmën e jashtëzakonshme të kompanisë italiane: Augustus Color, e cila u ofrua për të dhënë shiritin filmik dhe për të siguruar zhvillimin e tij.
“Është bashkëpunimi im i parë, le të themi në kohët moderne. Unë punoj në 'Augustus Color' që prej vitit 2000, ndër të tjera duke qenë pjesë e fushës së fotografisë dhe kam parë që në historikun e arkivit ka edhe filma të tjerë në negativ, prodhimi i të cilëve është ballkanas, por 'Augustus Color', nuk ishte pjesë e bashkëpunimit, por thjesht servisi dhe laboratori i tyre. Jam shumë krenar për këtë bashkëpunim, pasi më krijon mundësinë të kem kontakt me një botë autorësie ballkanase, të cilën nuk e njihja. Dhe jam krenar që 'Augustus Color' bëri të mundur që një film i xhiruar me 1000 peripeci, të sillej nga Shqipëria në Itali, gjë që nuk ishte e thjeshtë.”, - thotë Augusto Pellicola, CEO i “Augustus Color”
“Të nxirrje filmin nga Shqipëria, askush s’e kishte menduar që do të kishte vështirësi sepse nuk ekzistojnë protokollet kontraktuale të aeroportit, që të nxirrje filmin pa e kaluar nëpër skanera dhe pas një odiseje të jashtëzakonshme na u desh ta transportonim me çanta përmes rrugëve detare, për ta çuar në Romë.”,- tregon Murataj.
Megjithatë, në fund gjithçka u arrit.
“Materiali u ruajt, ishte i plotë dhe perfekt. Po thoja se jam i lumtur, pasi mund të kemi një shkëmbim kulturor në nivel përmbajtjesh, por edhe një shkëmbim teknik të rëndësishëm dhe do të jetë interesante të shohim rezultatin përfundimtar, që me siguri do të jetë një film shumë i bukur si përmbajtje. Megjithatë, rezultati teknik është emocionues.”- nënvizon Pellicola, CEO i “Augustus Color”.
“Tashmë shpresojmë të ecim në hapat e mëtejshëm. Kuptohet që nuk është asnjëherë e lehtë, por kjo do të shënonte një rikthim të këtij mediumi, që për mua mbetet nostalgjik.”,- vijon Murataj.
Por pse është e bukur dhe me vlerë të xhirosh në shirit filmik?
“Fakti është që pasi kam xhiruar në çfarëdo lloj formati të mundshëm filmik përgjatë 50 viteve dhe kam parë shumë gjëra të ndryshojnë përsa i përket teknologjisë, ndonëse disa nga teknologjite as që mund t’i përdorësh më, sepse nuk ka mënyrë se si ato mund t’i luash. Por filmi gjithmonë vazhdon. Shiriti filmik është përdorur për më tepër se 100 vjet, ai ende shihet e transferueshëm dhe ende shërben për të rrëfyer histori.”,- shpjegon drejtori i fotografisë, Gary Griffin.
“Mendoj se filmi kryen dy funksione thelbësore. Funksioni i parë është ai i kapjes brenda një hapësire shumë të vogël. Pra, imagjinoni një kornizë në përmasat 2 cm x 3 cm, që arrin të kapë një sasi shumë të madhe informacionesh, në krahasim me atë që mund të kapë një kamerë, le të themi një sensor digjital. Pastaj, në shumë pak vite, filmi do të jetë depozitimi i sigurt i të gjithë filmave digjitalë. Pra, një kineast, le të themi i zgjuar, duke marrë parasysh që në fund, kostoja e filmit mund të amortizohet me një organizim të setit, le të themi kaq inteligjent, duke përdorur një film, garanton që përmbajtja të jetë e përdorshme të paktën për 300 vitet e ardhshme.”,- vijon Augusto Pellicola.
Griffin vlerëson edhe faktin që Murataj është njëkohësisht edhe piktor.
“Shpesh më pëlqen të flas me piktorët përsa i përket ngjyrës në film, pasi dhe video, edhe formatet dixhitale janë në thelb bardhë e zi, që iu shtohet filter mbi sensorë që ndan ngjyrat. Ndërsa filmi, nga ana tjetër është një medium me ngjyrë direkte. Ti e ekspozon dhe ngjyrat janë aty, si rezualtat i një reagimi të vërtetë kimik ndaj dritës - pra ka një ndjesi komplet tjetër dhe ngjyra është vibrante dhe është shumë e fuqishme.”, - thotë Griffin.
Ndërsa Pellicola, CEO i “Augustus Color” flet edhe për magjinë dhe veçantinë që ka një shirit filmik dhe realizimi i një filmi në këtë formë.
“Filmi, mos më pyesni se pse, por ka, si të them, një farë magjie, në sensin që nëse çdonjëri prej nesh, e vërtetueshme kjo, gjatë ditëve të dimrit, kur bie shi në një të shtunë pasdite, jemi duke kërkuar diçka antike, një fotografi të vjetër a diçka tjetër, shkojmë te dollapi i mamasë dhe pas një ore e gjejmë atë. Përveç sigurisë së përmbajtjes, një fotografi e larë në negativ ka një farë tërheqjeje. Unë mbetem i tërhequr nga ky imazh dhe syri kënaqet duke parë një fotografi, që ka defektet e saj, pasi e larë nga një negativ, ka karakteristikat e saj të veçanta. Më pas, marr një fotografi të larë nga një printer Epson, ndoshta me një rezolucion më të lartë, 1400 DPI, e cila është e përsosur, shumë e bukur, por nuk më jep asnjë ndjesi. I shoh këto imazhe dhe nuk ndiej asgjë. E njëjta gjë ndodh edhe në kinema.”,- shpjegon Pellicola.
Murataj shprehet se nuk mund të thotë se të xhirosh me film është më mirë apo më keq se sa të xhiruarit në formë digjitale, pavarësisht anëve pozitive që ka diçka e tillë.
“Nuk mund të them kush është më mirë apo më keq, por disa projekte thërrasin natyralisht për t’u xhiruar me film, disa janë më të prirur për t’u xhiruar digjitalisht.”,- thotë ai.
“Që të kuptohemi, unë i dua dhe formatet dixhitale, por dua të them që nuk janë i njëjta medium, ndaj secili medium meriton respektin e tij. Por unë personalisht preferoj shiritin filmik për cilësitë e tij fizike, ngjyrën dhe thellësisinë që ofron.”, - shprehet Gary Griffin.
Për producentin Fis Cahani, xhirimi me shirit filmik, për të dhe gjithë ekipin e punës ishte një përvojë e re.
“Është e vështirë të xhirosh me filmik, por ka qenë interesante ta shikonim. Për mua por besoj dhe për shumicën e ekipit ka qenë për herë të parë, përveç Andamionit dhe drejtorit të fotografisë Garyt. Ka qenë e vështirë dhe ka marrë pak kohë sa të mësoheshim me procesin, por ka qenë shumë interesante.”,- tregon Cahani.
“Presioni është më i madh që me më pak dubla të arrijmë atë që duam, pasi siç e dimë, materiali është i shtrenjtë.”,- tregon Shpëtim Ballata, inxhinier zëri.
“Është shumë interesante dhe e mësova se si bëhet. Dhe mund të them herë të tjera, që kam punuar me shirit filmik.”, - thotë Era Muçolli, supervizore e skenarit.
“Sado që kam përvojë të madhe në filma është hera e parë që xhiroj në shirit filmik dhe mezi po pres ta shoh. Po më duket vetja si para 70-80 viteve dhe është një ndjesi pak më ndryshe.”, – thotë aktorja Shengyl Ismaili, që në film interpreton rolin e nënës së Ermës, personazhit kryesor me sindromë Down.
Por surpriza dhe fati më i madh në këtë film ngjan se është pikërisht aktorja Ermelinda Hyseni.
“Ne ishim me fat, uau, sa me fat ishim me aktoren Erma! Ajo ishte e mahnitshme.”,- shprehet drejtori i fotografisë, Gary Griffin.
Pjesë e filmit është edhe motra e Ermelindës (Ermës), Djellza Hyseni, e cila në film luan rolin e një infermiereje, ashtu si dhe në jetën e vet reale.
“Në jetën e përditshme ne jemi edhe motra, ndërsa këtu jemi edhe kolege. Për ne të dyja është një përvojë e re. Erma apo Ermelinda është në rolin kryesor ku dëshira e saj është të bëhet infermiere”,- thotë Djellza Hyseni.
Vetë Ermelinda, në jetën reale ka punuar për njëfarë kohe si ndihmës farmaciste, ndërsa është e angazhuar edhe me aktivitete të ndryshme.
“Unë shkoj dhe në një qendër ku pikturoj, bëj dhe kartolina”,- shprehet Ermelinda.
Ajo është e lumtur që është pjesë e filmit dhe i pëlqen roli i infermieres.
“Megjithëse isht shumë e vështirë fizikisht për të, aftësitë e saj aktoriale ishin të shkëlqyera. Fakti që xhiruam në film, fokusi dhe delikatesa që kërkoi kjo e përfshiu dhe Ermën. Ajo e ndjeu fare mirë sa shumë ne po përpiqeshim, me sa dedikim ne po punonim për të kontribuar në krijimin e këtij imazhi, dhe besoj që ajo u përgjigj në një mënyrë kaq efektive sa ndoshta nuk do të të ndodhte po të xhironim në format dixhital. Pikërisht nga kujdesi që tregonim teksa xhironim në film e bëri dhe atë përgjigjet në të njëjtën mënyrë me përformancën e saj…
aaaa ...Mendoj se shpesh na u desh të ishim më të matur, më të balancuar dhe të prisnim dhe vëzhgonim, të ndjenim me të në vend që të nxitonim vend e pa vend. Mendoj që është e rëndësishme të kesh durim. Dhe filmi të detyron të kesh durim.”,- shprehet drejtori i fotografisë, Griffin.
Po kaq i përkushtuar ishte edhe partneri i saj në film, Dionis Ferataj, po ashtu një djalë me sindromën Down. Ai shprehet se me Ermelindën njihen edhe në jetën reale, ndërkohë që rrëfen se ai punon edhe si dixhej dhe i pëlqen shumë muzika.
“Është hera e parë që marr pjësë në një film me sindromën Down e që jep një mesazh shumë të fortë për të gjithë shoqërinë.”,- shprehet aktorja Shengyl Ismaili.
Filmi, tashmë në fazën e postproduksionit, fillimisht u mendua që të xhirohej në Shqipëri, por nuk u mbështet financiarisht nga Qendra Kombëtare e Kinematografisë. Fatmirësisht, projekti u vlerësua dhe u mbështet nga Qendra e Filmit në Kosovë, ku dhe u realizuan xhirimet e tij.
Komente
