SHBA nis sot vjeljen e tarifës doganore 10% që u ka vendosur disa vendeve përfshirë edhe Shqipërinë dhe Malin e Zi. Përtej shifrave të humbjeve që tanimë kanë nisur të kalkulohen, ish presidenti i Dhomës Amerikane të Tregtisë Enio Jaço tarifën e vënë për Shqipërinë e konsideron të ‘miqësisë’, pasi është më e ulta në Ballkan, dhe vendi duhet ta përdor me zgjuarsi.
“Shqipëria ndodhet në një pozitë unike 'mesi të artë' që mund të shfrytëzohet për oprtunitete tregtare. Dhe ky avantazh konkurrues i papritur mund te shfrytëzohet ku Shqipëria te kthehet ne një 'portë tregtare alternative' për eksportuesit evropianë që kërkojnë të zbusin ndikimin e tarifave”, shprehet Jaço.
“Tre sektorët tanë më të prekur - bimët medicinale, këpucët dhe metalet - po përballen me një realitet të ri ku porositë amerikane po reduktohen dhe presioni për ulje çmimesh mund te kërcënoje vendet e punës dhe fitimet e tregtareve. Presioni krijon një efekt 2-fish të dëmshëm: sherbela dhe livanda shqiptare bëhen më të shtrenjta, dhe blerësit amerikanë ose blejnë më pak, ose kërkojnë ulje çmimesh”, pohon Jaço.
Vjet prodhuesit dhe eksportuesit shqiptarë shitën në tregun amerikan 16.5 milionë euro bimë medicinale dhe aromatike nga 14 milionë euro në vitin 2023, por një tarifë e shtesë mund të sjellë falimentime.
Në total gjatë vitit 2024 Shqipëria eksportoi drejt SHBA, përmes partnerëve evropianë 70 milionë euro mallra. Më shumë kosto pritet të ketë edhe për bizneset që eksportojnë drejt SHBA gizë dhe çelik (30 mln euro) apo alumin e pjesë të mobilierive eksportet e të cilave vjet ishin 7.8 mln euro.
Ndërsa prej SHBA-së blemë 205 milionë euro mallra, kryesisht, mjete transporti me vlerë 66.8 milionë euro, lëndë djegëse afro 40 milionë euro dhe pjesë këmbimi në aviacion 17.2 milionë euro. Të gjitha këto produkte pritet të shtrenjtohen edhe më shumë si rezultat i tarifave.
Indirekt Shqipëria do të ndikohet nga dobësimi i mundshëm i ekonomisë evropiane si rezultat i tarifave më të larta, që mund të përkthehet në më pak turizëm dhe remitanca.
Intervista e plotë e ish-presidentit të Dhomës Amerikane të Tregtisë Enio Jaço
Si i komentoni tarifat e Trump për Shqipërinë, a mendoni se do të ketë ndikim në marrëdhëniet tregtare mes Shqipërisë dhe SHBA?
Tarifat e Trump po krijojnë një 'efekt domino' të rrezikshëm global që shtrihet përtej shifrave direkte. Por duhet ta mbajme ne perspektive - tregtia e drejtperdrejte (70 milionë euro eksporte) qe Shqiperia kryen drejt SHBA-së eshte shume modeste per te afektuar direkt marredhenien tregtare me SHBA.
Megjithese tarifat pritet te krijojne impaktit negativ ne ekonomine globale, Shqipëria ndodhet në një pozitë unike 'mesi të artë' që mund të shfrytëzohet per oprtunitete tregtare. Ndërsa vende të tjera të Ballkanit apo Europa po përballen me tarifa më të larta ndëshkuese, ne kemi marrë atë që po e quaj 'tarifën e miqësisë' prej 10%. Dhe ky avantazh konkurrues i papritur mund te shfrytëzohet ku Shqipëria te kthehet ne nje 'portë tregtare alternative' për eksportuesit evropianë që kërkojnë të zbusin ndikimin e tarifave. Çdo pengesë tregtare krijon një mundësi të re për ata që dinë ku të shohin.
Nga ana tjeter, gjeopolitikisht Shqiperia duhet te harmonizoje sa me shume politikat ekonomike me Bashkimin Europian, qe eshte zotuar ti pergjigjet ashper Amerikes me kunder-tarifa. Kjo situate do kete shume ulje-ngritje dhe kerkon politika te zgjuara dinamike dhe balancuese.
Cili do të jetë ky ndikimi që mund të ketë në biznese dhe ekonominë shqiptare?
Tarifat Trump ndonese te paperfillshme per marredhenien tregtare Amerikano-Shqiptare, jane shume te rendesishme disa sektore. Tre sektorët tanë më të prekur - bimët medicinale, këpucët dhe metalet - po përballen me një realitet të ri ku porositë amerikane po reduktohen dhe presioni për ulje çmimesh mund te kërcënoje vendet e punës dhe fitimet e tregtareve.
Por impakti me i madhe vjen nga ndikimi i dytë: si vend që dërgon 75% të eksporteve në BE, tensioni SHBA-BE me tarifat 20% është si një stuhi që po afrohet në horizont. Kjo do dobësojë ekonominë evropiane, duke sjelle uljen e kërkesës për produktet tona, si dhe duke prekur me turizmin dhe remitancat.
Ne te njejten kohe, inflacioni, dhe ulja e konsumit te brendshem ne Amerike dhe Europe do krijoje nje luhatje globale. Kjo pasiguri i ben bizneset të frenojne planet e investimeve, duke krijuar një klimë ekonomike ku fjala kryesore është ‘presim e shikojme’. Kjo krijon efekte reale frenuese ne rritjen ekonomike.
Bimët medicinale janë produkti kryesor, me te cilin jetojnë mbi 4500 familje, si do të ndikojnë këto tarifa tek to?
Tarifat e Trump janë si një gurë i hedhur në ujë që krijon valë në gjithë ekonominë. Por sektori me afer gurit, dhe valeve te medha jane bimët medicinale. Ky sektor, shtylla kurrizore për mijëra familje rurale, tani po goditet me një pengesë 10% për të hyrë në tregun amerikan.
Efekti eshte i madh se 95% e ketij prodhimi shkon për eksport, nga te cilat 32% drejt SHBA-së. Presioni krijon nje efekt 2-fish te demshem: sherebela dhe livando shqiptare bëhen më të shtrenjta, dhe blerësit amerikanë ose blejnë më pak, ose kërkojnë ulje çmimesh. Ky eshte nje sektor ku eksportuesit dhe fermerët tanë operojnë me marzhe të ngushta, gje qe mund ti beje disa sidomos fermere te vegjel te falimentojne. Në fshatrat e Shkodrës, Korçës dhe Elbasanit, kjo përkthehet në pasiguri reale dhe të ardhura më të ulëta, duke vënë në pikëpyetje të ardhmen e kësaj industrie jetike për disa zonat rurale.
Njekohesisht, disa oportunitete lindin per tregtaret e bimeve medicinale per te krijuar mundesi bashkepunumi me partneret Gjermane, per te perdorur Shqiperine si 'portë tregtare alternative'.
A pritet të ketë ulje të investimeve të huaja direkte?
Eshte një panoramë ekonomike që po ndryshon shpejt. Tarifat e Trump kanë krijuar një mjegull pasigurie globale, duke i detyruar investitorët në një qëndrim 'prit e shiko' – veçanërisht në sektorët e orientuar drejt eksportit.
BE-ja, që është pulsi i investimeve të huaja për Shqipërinë, tani po lufton me efektet e tarifave 20%. Kjo mund të çojë kompanitë evropiane të rishikojnë strategjitë e tyre, duke reduktuar flukset kapitale drejt tregjeve si Shqiperia.
Atraktiviteti i Shqipërisë si qendër eksportuese do zbehet nën këtë regjim, pasi incentivat po zhvendosen drejt prodhimit lokal amerikan.
Megjithatë, historia e luftërave tregtare na tregon një gjë të rëndësishme – presionet ekonomike përfundimisht çojnë në kompromis. Ndërsa 1-2 vitet e ardhshme do të jenë sfidues, logjika financiare zakonisht fiton. Prandaj besoj se do të shohim një ri-konfigurim të arsyeshëm të marrëdhënieve tregtare globale që do t'i japë frymë të re investimeve ndërkombëtare në Shqipëri. Por per kete duhet durim dhe politika të zgjuara ekonomike gjatë periudhës tranzitore.
Komente
